logo
 

Dende 1973 estudiando, divulgando e defendendo o patrimonio natural galego

sghn@sghn.org

line decor
  INICIO
line decor
   

 

 

Manifestación e manifesto contra os lumes en Ourense

Ourense, 22-09-2016

Deixando ao marxe a complexa casuística que se atopa detrás da alarmante realidade incendiaria, SGHN sempre entendeu que o aspecto fundamental do problema radica no conformismo e a indiferencia xeralizada dunha poboación incapaz de reaccionar de modo axeitado diante da gravidade da situación plantexada; indiferencia que determina a práctica inexistencia dunha presión social que poidera transmitirse aos estamentos político-administrativos na procura de solucións e medios apropiados á magnitude do problema plantexado. Tampouco nos esquecemos de que as solucións postas en práctica ata o de agora foron inútiles e de que toca buscar novos camiños e aplicar outros métodos que poidan acadar resultados positivos evitando o tratamento partidista do tema para alcanzar o consenso de todos os grupos políticos e sociais.

Despois de tantos anos tentando explicar a gravidade do problema e de espertar conciencias sin conseguilo, vemos que algo está mudando e que detrás da desgracia que representou en 2015 a queima de toda a Serra do Larouco (Ourense) xurde unha luz de esperanza que tímidamente empeza a alumear dende Lucenza. Os veciños de Lucenza demostran que existe esa base real contra o lume e que é posible cambiar as cousas, como se pode ler nas seguintes liñas cunha mensaxe clara e directa que SGHN comparte totalmente:

Vimos dunha terra, onde a montaña era tan importante que os nosos antepasados a converteron nun deus. O deus Larouco dominaba a penachaira que se extendía ata onde a vista abarcaba, e a fertilidade desas terras dependía do seu humor. Se o deus se anoxaba, mandaba tormentas e neves perpetuas que estragaban as colleitas; se o deus estaba contento, bendicía a través dos raios do sol as terras traballadas.

Cando os romanos se atreveron a cruzar o río Lethes, chegaron ó Larouco e respetaron o carácter divino da montaña, equiparándoa con Xúpiter, pai de todos os deuses.

Ata non fai moito,a montaña seguía sendo querida e coidada polos nosos devanceiros, xa que dela dependía gran parte do seu sustento diario: a auga que bebían, a leña coa que se quentaban, as carqueixas e os toxos cos que estercaban, a comida do gando... Incluso a única alternativa a emigración era gañar o xornal plantando piñeiros de sol a sol, coa aixada e as mans como únicas ferramentas.

Malia esta vida tan dura e cansa, os veciños das aldeas seguían subindo a Serra para unha vez ó ano e como mostra de agradecemento, celebrar xuntos a Festa do Larouco.

Non pasaron moitos anos disto… pero desgraciadamente hoxe o Larouco, como moitos outros montes de Cualedro e de Galicia, é unha montaña sen vida. No Larouco xa non hai nada máis que pedras ennegrecidas, regatos contaminados pola cinza e un parque eólico. Está morto e despois de tantos incendios consecutivos, nin os veciños temos forzas para seguir loitando nin as autoridades mostrarán outro interese máis que o de firmar de novo un manifesto con medidas que ninguén vai aplicar.

Nós, non sabemos quen son os culpables do asasinato do Larouco!
Nós, non sabemos cales son as solucións para que os montes de Galicia deixen de arder!

O único que sabemos e que estamos FARTOS:
FARTOS de ver como a xente abandona as aldeas e o monte só se volve produtivo para as grandes compañías eléctricas ou as empresas da madeira.
FARTOS de ver como a vexetación que nace de forma natural nos nosos montes foi substituída pola gasolina que alimenta o negocio do lume.
FARTOS da falta de políticas de prevención.
FARTOS de que non se cumpra a Lei de Montes.
FARTOS da desorganización dos medios de extinción.
FARTOS da propaganda e falta de resultados na vixilancia e detención dos incendiarios que queiman os nosos montes.
FARTOS de que só se fale dos incendios no verán!!!

Por todo isto nos atrevemos a pedir ós nosos representantes políticos que asuman que un dos principais problemas que ten Galicia neste momento é o dos incendios forestais. E que xa chegou a hora de traballar xuntos para tomar medidas que a longo prazo poidan rematar con esta lacra.

Acabar cos incendios é darlle unha nova oportunidade ó rural. Unha segunda oportunidade para eses poucos valentes que seguen vivindo nas nosas aldeas porque apostaron no seu día polo monte e a natureza como medio de vida: castiñeiros, frutais, colmeas, viñedos, casas, explotacións gandeiras, granxas, negocios… o traballo dunha vida non pode estar continuamente ameazado polas lapas.

Por favor, facédeo por eles, acabade cos incendios forestais en Galicia!

AAVV Lucenza-Cualedro - Non Máis Lumes-Cualedro - Amigos do Larouco

 

...e chegou outro ano e pasou tamén...

Galicia calidade Galicia calamidade

Vigo-Santiago, 11-09-2016

Hai un ano, Luis Davila reflectía maxistralmente a problemática da recorrencia continua dos lumes forestais en Galicia. Rematábanos a nosa entrada (abaixo) desexando que "oxalá o vindeiro ano poidamos dicir que quedou anticuada". Lamentablemente non só non quedou anticuada senón que, outra vez, os gravísimos lumes que devoran Galicia voltaron a ser o tema dunha viñeta de Davila, de novo extraordinaria.

Magnífica viñeta de Luis Dávila, publicada no Faro de Vigo do 08-09-2016. Reproducida con permiso do autor.

Unha vaga de lumes calcina o patrimonio natural galego,
outra vez e xa perdimos a conta...

Vigo-Santiago, 01-09-2015

Din que unha imaxe vale máis que mil palabras, e é certo. Como xa fixera coa mina de Corcoesto (ver máis...), Luis Davila resume maxistralmente nunha imaxe a enorme desfeita dos lumes en Galicia e a moi lamentable realidade de que cada ano os responsables de tomar a decisión adían para o vindeiro ano a necesidade urxente e imprescindible de abordar a raíz do problema. Moi lamentablemente tamén, todo o que SGHN leva 35 anos dicindo sobre os lumes (ver máis abaixo) segue a estar vixente e de candente actualidade. Oxalá o vindeiro ano poidamos dicir que quedou anticuada.

Magnífica viñeta de Luis Dávila, publicada no Faro de Vigo de hoxe 01-09-2015. Reproducida con permiso do autor.

Máis madeira, Galicia é a fogueira!

Santiago de Compostela, 13-08-2016

Fai agora tres anos, cando a anterior oleada de incendios, escribín para estas mesmas páxinas "Causas e consecuencias dos incendios forestales". Poucas novidades hai que engadir ao entón dito, pero si unas cantas realidades que recordar. A primeira é que desde finais dos anos 70 o número, a extensión, a severidade e a recurrencia dos incendios en Galicia NON son os que lle corresponderían polas condicións climáticas e os ecosistemas existentes. Esta realidade salta á vista no mapa adxunto do "European Forest Fire Information System" que recolle a superficie queimada en Europa no periodo 2002-12: NINGUNHA rexión europea bañada polo Atlántico sofre un número significativo de incendios... EXCEPTO GALICIA e o centro-norte de PORTUGAL. Atopámosnos, xa que logo, diante dun problema de orixe humana: en Galicia a actividade incendiaria é ANORMALMENTE ELEVADA, pero non nestes últimos días como se dixo, senón de XEITO HABITUAL.

Que sucedeu nos últimos días? Unha vez máis, o de sempre: logo de varias semanas sen chover, con calor e forte vento danse as circunstancias óptimas para facilitar a rápida propagación do lume e dificultar motísimo a súa extinción. Nestas condicións a enorme actividade incendiaria, que lamentablemente "sempre está aí", foi, é e será capaz de desbordar os dispositivos de extinción do PLADIGA, así gastemos 100 (en 2013), máis de 170 (en 2016) ou 500 millóns de euros, que a este ritmo pronto chegaremos a eles. E seguirá custándonos vidas e bens humanos, infinidade de animais queimados vivos, a destrución da vexetación e a paisaxe, a erosión das nosas terras e a contaminación de ríos, encoros e rías.

Din que o home é o único animal que tropeza dúas veces na mesma pedra. Cambiemos "pedra" por "raíz" e teremos a explicación para as cíclicas oleadas de incendios en Galicia, pois a sociedade en xeral e os sucesivos gobernos en particular levan tropezando case corenta anos coa "RAÍZ DO PROBLEMA": os INCENDIARIOS. 

Cantos son? Entre tres e seis mil, segundo estimacións da Xunta; é dicir, apenas 1 ou 2 por cada mil galegos, pero, aliados coa pasividade ou tolerancia de bastantes máis (excepto cando o lume achégase ás casas) e coas condicións meteorolóxicas favorables que coñecen moi ben, son capaces de poñer en xaque ao goberno e o PLADIGA de quenda e hipotecar o presente e o futuro da sociedade, tanto ambiental como económicamente.

Onde están? Un pouco por todas partes pero, de novo segundo datos da Xunta, sobre todo en 79 parroquias con alta actividade incendiaria, a maioría en Ourense (48), seguida de Pontevedra (17), A Coruña (13) e Lugo (1). Por iso a miúdo vemos como se queiman, unha e outra vez, as mesmas zonas.

Superficie queimada por cuadrícula de 25x25 km no periodo 2002-12, segundo datos recompilados polo "European Forest Fire Information System", publicado en:
Borrelli P, Panagos P, Langhammer J, Apostol B, Schütt B (2016) Assessment of the cover changes and the soil loss potential in European forestland: First approach to derive indicators to capture the ecological impacts on soil-related forest ecosystems. Ecological Indicators 60:1208-1220
(http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1470160X1500494X)

Son unha "organización criminal"? Rotundamente NON e quen afirme ou insinúe o contrario intenta enganar á opinión pública, pois non hai evidencia algunha de que tal organización exista (coordinación, infraestrutura, financiamento, móbiles definidos); ademais, os INCENDIOS NUNCA FORON REIVINDICADOS.

Por que queiman? A utilización tradicional do lume como ferramenta agrícola e gandeira, unido á crise demográfica do medio rural (avellentamento, despoboación) e os cambios que esta provocou na paisaxe galega, xunto cunha casuística variada (rexeneración de pasteiros, eliminación de restrebes e lindeiros, "para ver os marcos", rifas diversas, puntualmente intereses madeireros, laborais ou económicos, ...) e a desesperanza dun rural para o que, ata agora, ninguén procurou realmente un futuro social, económica e ambientalmente sostible xeraron un cóctel explosivo que estoupa cada vez que a meteoroloxía non o impide.

E agora a pregunta do millón, que se pode facer? Pois, a verdade, con 170 millóns de euros anuais poderíase e deberíase deseñar, financiar e aplicar unha estratexia axeitada, baseada en CONCIENCIAR, PREVIR, EXTINGUIR E RESTAURAR. Investir para concienciar á poboación en xeral, pero moi especialmente aos que toleran ou xustifican os incendios e, en última instancia, aos propios incendiarios; é difícil, pero non podemos permitirnos que sexa imposible. Investir (que non é igual que gastar) para previr os incendios, a través dun desenvolvemento sostible do medio rural, que free e revirta a sangría demográfica e garanta calidade de vida para as persoas, ademais dun equilibrio entre explotación e conservación do medio natural. E, obviamente, reservar unha partida para a extinción, que sempre será necesaria, e para a restauración das zonas queimadas.

Artigo do Presidente de SGHN publicado no xornal Faro de Vigo de hoxe 13-08-2016

 

Quen executa aos montes de Galicia?

Ourense, 28-07-2016

O noso consocio Xosé Santos, ven de elaborar unha carta que remitiu aos medios de comunicación e non lle publicaron, como el mismo di os medios teñen a "liberdade de facer unha escolma do interesante e do superfluo" (segundo eles consideren, por suposto). Para nós a carta ten un alto interese e constitúe un excelente resumo da problemática dos lumes no noso país e incide no que moitos levamos dicindo desde hai xa 35 anos. Vola ofrecemos para a vosa reflexión e consideración. Non máis que recordar o motivo da carta que nos sinala o compañeiro Santos: "Esta carta ocurríuseme elaborala o día do gravísimo accidente que tiveron os compañeiros no lume forestal de San Clodio-Ribas do Sil na Ribeira Sacra de Lugo." Desde aquí tamén queremos enviar un recordo e recoñecemento para os traballadores que arriscan a súa integridade en cada actuación.

Quen executa aos montes de Galicia?

Os ecosistemas forestais son chamados "Santuarios da Biodiversidade", regulan o ciclo da auga, minimizan o efecto invernadoiro, son esenciais para a vida na Terra...

Quen prende lume a un monte, ben sexa intencionadamente, por unha neglixencia ou por accidente, está atentando contra a vida e o futuro da humanidade. Sabemos onde comeza un incendio, menos doado é saber cales poden ser as súas consecuencias e os seus efectos, tanto para o patrimonio natural como para os seres humanos. O principio básico de toda política forestal consiste en evitar que se produza un lume para non ter que apagalo.

En Galicia o 99% dos lumes forestais son producidos por causas antrópicas, polo tanto son previsibles e evitables. Galicia conta co 7,7% da superficie forestal do Estado español, pero dende hai máis de medio século no seu territorio concéntranse case a metade dos incendios estatais. Algo estaremos facendo mal?

A Xunta de Galicia é a responsable, é a que ten as competencias da política forestal e de loita contra os lumes. Despois de tantos anos de fracasos na protección dos montes e ecosistemas naturais nunha "viaxe a ningunha parte" o Goberno galego segue teimosamente apostando todo a unha carta "extinción, extinción, extinción...". Así, soamente as condicións meteorolóxicas marcan a liña que separa o éxito do fracaso, mentres que aos profesionais e a ampla maioría da sociedade só nos queda mirar para o ceo e pedir "que chova!!!"

Ano 2016, dos orzamentos públicos galegos máis de 170 millóns de euros para apagar incendios forestais. En plena época de "máximo risco de incendios" a maioría das brigadas están aínda sen contratar, os traballos de prevención sen executar, os servizos forestais sen plano de prevención de riscos, medios materiais e técnicos mínimos e obsoletos...Diñeiro gastado ao chou que non serve para a fin ao que teoricamente está destinado. Quen se esta beneficiando deste malgasto?

Os nosos montes son executados polos incendiarios, ninguén o pon en dúbida, mais tamén ten unha boa parte de culpa un Goberno incapaz, incompetente e mergullado nunha anomia institucional "deixar pasar, deixar facer" que pon en perigo os ecosistemas naturais, que pon en perigo aos traballadores e traballadoras do operativo de prevención e extinción, un Goberno que está dando cabo dun sector estratéxico para o conxunto do país pola súa cegueira premeditada.

Outra política forestal é posible. "A loucura é seguir facendo o mesmo esperando resultados diferentes".

Ourense, 19 de xullo de 2016
Xosé Santos Otero

 

"Incendios forestais: a marea negra dos montes galegos"

Ateneo de Ourense, 27-05-2016
Centro social de Lucenza (Cualedro), 28-05-2016

Organizadas pola Delegación en Ourense de SGHN xunto co Ateneo de Ourense e os veciños de Lucenza, o Presidente de SGHN deu dúas charlas sobre os múltiples impactos que os incendios forestais teñen a todos os niveis: perigo para a saúde e a vida das persoas, desbaldimento de recursos económicos, danos á atmósfera, aos solos e ás augas de ríos, encoros e rías, mortandade de flora e fauna, etc.

Tantos e tan intensos son os efectos dos lumes sobre os ecosistemas que ben xustifican o calificativo de "marea negra dos montes galegos", similitude que non se lle ocorreu só ao Presidente de SGHN senón tamén a unha das asistentes á charla en Lucenza, vila afectada polo xigantesco incendio que o ano pasado devorou 3.180 ha de monte, incluido a paraxe de " A Costa". Efectivamente, ao rematar a charla, Mª Teresa Atanes deleitounos recitando un par de poesías que escribiu sobre o lume, unha delas precisamente cando a marea negra do Prestige.

A Costa”

No interior non temos costa
non temos costa, non
mais falade cos de Lucenza
a ver se a teñen ou non.

Dende o alto do Larouco
vese o mar con ilusión,
cando a néboa baixa
e nos cubre a vexetación.

Ata atopamos o Prestige
cun pouco de imaxinación
xa que aquí tamén se pasea
o fantasma da contaminación.

Cando te vin chapapote
Cando te vin na televisión
botei bagoas sinceras
bagoas de desesperación.

Coma cando nos arde a costa
e so nos queda carbón
aínda que busquemos paxariños
non tiveron salvación.

O Lume acaba co noso
mais non temos subvención.
Galicia témola negra
co chapapote e co carbón.

No interior non temos costa
Máis tamén temos corazón
.

(Mª Teresa Atanes)

 

Segundo un estudio do CSIC
As queimas de baixa severidade tamén empobrecen os solos

Santiago de Compostela, 14-01-2014

Segundo un comunicado de prensa que ven defacerse público O CSIC comproba que tralos incendios forestais en Galicia estase erosionando a parte máis fértil dos solos.

Ao longo dun ano, científicos do IIAG-CSIC e o CIFA-Lourizán estudaron as propiedades de solos afectados por incendios forestais de severidade baixa a moderada e cuantificaron e analizaron os sedimentos erosionados. Os resultados, publicados nas revistas científicas Geoderma (unha versión de acceso libre deste artigo está dispoñible premendo AQUÍ) e International Journal of Wildland Fire (1, 2), revelan que, debido ao aporte das cinzas da vexetación, os principais nutrientes aumentan transitoriamente no solo despois do incendio, pero unha parte significativa pérdese por erosión. Iste resultado débese a que, aínda que a cantidade de sedimentos erosionados non é moi alta, están moi enriquecidos en nutrientes xa que proceden da parte máis fértil do solo e provocan un empobrecimiento notable do mesmo. Isto constitúe un verdadeiro problema pois o solo é un recurso non renovable a escala temporal humana e fundamental para a fauna e a flora. Xa que logo, advirten que os incendios recurrentes poden provocar unha importante perda de fertilidade e productividade dos solos. Esta conclusión é de gran relevancia ambiental posto que a queima experimental que realizaron é similar ás coñecidas como queimas controladas, que non resultan inocuas para o solo como se pensaba.

Fotografía: Colectores de sedimentos nas parcelas da queima experimental feita polo IIAG-CSIC e o CIFA-Lourizán.

En canto ao impacto nos macronutrientes, os científicos observaron que as perdas por erosión son relevantes para nitróxeno, calcio, fósforo e magnesio, mentres que entre os micronutrientes son importantes para molibdeno, manganeso e zinc. Respecto do zinc e cobre, que poden ser tóxicos en cantidades elevadas, alertan de que as súas concentracións son moi altas nos sedimentos tras un incendio forestal, o que pode contaminar as zonas onde se depositen (marxes fluviais, encoros ou rías). Os niveis de manganeso, outro micronutriente, mantéñense elevados no solo durante máis dun ano, o que pode suscitar problemas ao poder interferir coa absorción de ferro polas plantas.

Os investigadores do CSIC tamén compararon as perdas de solo e nutrientes en zonas sen tratamentos de restauración post-incendio e con dúas técnicas: cuberta de palla e sementeira con herbáceas. Polo menos en zonas con elevado risco de erosión por precipitacións recomendan aplicar de inmediato a cuberta con palla, que reduce as perdas nun 90%, ata en condicións de choivas moi intensas pois durante o seu estudo as precipitacións acumuladas excederon os 3.000 litros/m2.

Fotografía: Aplicación de palla nas parcelas da queima experimental feita polo IIAG-CSIC e o CIFA-Lourizán.

 

Despois do lume ven a erosión: novo exemplo co Monte Pindo

Caldebarcos-O Pindo, 12 de novembro de 2013

Como acontece cada vez que despois dun lume chega rápidamente un periodo de fortes chuvias antes de que a vexetación poida recuperarse, as cinzas e a capa superficial do solo son arrastradas pola erosión, danando e empobrecendo aínda máis a zona queimada, pero tamén provocando danos en infraestruturas e nas zonas onde os sedimentos se depositan.

Despois das intensas trombas de auga que arrasaron a zona queimada do Monte Pindo na segunda metade de outubro, as cinzas amorearonse nas partes baixas, gabias das estradas, esteiros, praias e bancos marisqueiros. Os traballos de limpeza das confrarías de mariscadores e a axuda das mareas retiraron xa unha grande parte da "marea negra de cinzas" que, nembargante, aínda é apreciable nalgunhas zonas e noutras permanece agochada baixo a area.

A capa de cinzas acada puntualmente ata os 7-8 cm de espesor.

A zona da Boca do Río semella estar limpa...

...pero a cinza acumúlase nalgúns puntos...

...e non toda está na superficie...

... pois forma un "hoxaldre" coa area (referencias: 1 € e paleta de 20 cm)

Na Berberecheira hai zonas máis limpa...

... e con máis acúmulos de cinza (mango da paleta = 10 cm)

Arrastres na gabia da estrada Caldebarcos-O Pindo

Cinzas na praia de O Pindo

 

Incendios forestais: comunicado de SGHN

Santiago de Compostela, 7 de setembro de 2013

Se unha imaxe vale máis que mil palabras, véxase a portada da voceiro "Os incendios nos montes" publicado por SGHN no ano 1983, “visionaria” do problema e das súas consecuencias.

Os incendiarios forestais lévannos costado:
    • vidas humanas
    • vivendas, bens e facendas
    • o noso patrimonio forestal
    • incalculables perdas ambientais
    • a destrucción da paisaxe de Galicia
    • a disminución da biodiversidade galega
    • millóns de euros queimados e absolutamente improductivos
    • a hipoteca do noso desenvolvemento futuro e, en fin,
    • a degradación do noso país

Na eliminación dos incendiarios e dos incendios forestais ata agora TODOS TEÑEN FRACASADO. Resulta, pois, evidente que as solucións postas en práctica foron inútiles.

A problemática hai que afrontala coa verdade por diante. Con valentía e intelixencia para ter posibilidades de éxito.

Os lumes non teñen unha única causa (e moito menos a do “terrorismo” ou a dos “enemigos de Galicia”) senón moitas, orixinadas na mesma poboación galega, tanto do campo coma da cidade” (SGHN, 1983)

A sorprendente pasividade coa que a sociedade galega contempla este fenómeno, tan só pode deberse a ignorancia do que realmente está a suceder e das súas consecuencias previsibles” (SGHN, 1985)

S.G.H.N. considera que para avanzar no tratamento da problemática incendiaria precísanse, entre outras, as seguintes actuacións (SGHN, 1990; SGHN, 2006)

  1. Recoñecer a exclusiva autoría dos galegos na traxedia, única explicación ata a data baseada en feitos probados. Urxe espolear a conciencia popular fronte á máis grave destrucción do medio natural galego e aislar socialmente ós incendiarios.
  2. Incrementar o detalle dos estudios de causalidade e asignar máis medios (humanos e materiais) para a investigación e publicar os informes.
  3. Emplegar satélites de teledetección para unha avaliación real do número de incendios e da superficie queimada cada ano. Toda a información oficial sobre número de incendios e superficies queimadas, por ano e concello, debería estar a disposición pública.
  4. Ordenar racionalmente o territorio e evitar as intervencións ambientalmente «duras» e ineficaces: o problema non se resolverá eliminando o mato, ou abrindo pistas e cortalumes, pois xa é difícil, senón imposible, atopar un só kilómetro cuadrado de Galicia sen unha ou varias pistas, estradas ou cortalumes.
  5. Implicar a todo o executivo galego e a toda a cidadanía de Galicia na resolución da problemática dos incendios forestais, que non pode ser asunto únicamente dunha Consellería.
  6. E tamén é preciso aprender da historia: «Sempre que o propietario non teña interese en que haxa árbores na súa facenda, non bastará toda a vixilancia do Goberno para vixilalo» (Barba y Roca, 1789). Hai que aprender a lección e investir máis en sensibilización ambiental e prevención social que en extinción, para desmontar a «economía do lume» creada ó longo dos últimos 20 anos en torno á extinción dos incendios en Galicia

 

2000, 2011, 2012... unha e outra vez os grandes incendios arrasan Valdeorras

Apagados os lumes e as noticias na prensa... a erosión non se detén

Ourense, 08-01-2013

Como unha imaxen vale máis que mil verbas, velaí vai unha testemuña recollida o pasado día 5 de xaneiro dalgunhas das consecuencias dos incendios forestais, neste caso o de Valdeorras de comezos de agosto de 2012: a erosión con perda importante de solo e perigo para os usuarios da estrada tal e como está sinalizada a N-536 a súa saída de Viloira. Nas cunetas observánse restos de cinsa e pequenos anacos de paus carbonizados procedentes da vexetación, depósitos das porcións de finos dos solos e terra mesturada con pequenas rochas soltas desprendidas das ladeiras queimadas.

Recordamos o vínculo para ver un magnífico video divulgativo sobre a importancia do solo: "Let's talk about soil"- Spanish.

Fotografías: Imaxe do monte e a pasarela peonil queimados ao carón da estrada N-536 xusto despois do lume o 11-08-2012 (esquerda) e na actualidade (05-01-2013).

Fotografías: Sinal de perigo de desprendementos dende a zona queimada e arrastres de cinza, terra e pedras na N-536.

Fotografías: Cinza e restos de vexetación queimada arrastrados ata a gabia da estrada N-536.

 

2000, 2011, 2012... unha e outra vez os grandes incendios arrasan Valdeorras

Xunto cos incontables conatos e pequenos incendios "devoran" boa parte da bisbarra

“Os datos oficiais reflicten que a gravidade crónica da problemática incendiaria en Galicia acada niveles «explosivos» a partires de 1995 con máis de 10.000 incendios anuais (a metade do total para España), é dicir cun incendio por cada 2 km2 de superficie forestal, mentres que no resto de España o promedio é dun incendio por cada 25 km2 de superficie forestal (¡12 veces menos!). Cun promedio de 25-35 lumes diarios ó longo do ano, a «bomba de reloxería» da problemática incendiaria en Galicia actívase dramáticamente cada vez que pasan quince ou vinte días consecutivos sen chover (especialmente con ventos fortes e sostidos), sexa no verán, como neste ano, ou a finais de inverno e principios da primavera como en outros anos” (SGHN, 2006: Informe entregado en man á Ministra de Medio Ambiente, Cristina Narbona, perante a súa estadía en Galicia despois da vaga de lumes de agosto de 2006).

Nesta ocasión o lume exténdese cara ás proximidades do Parque Natural de Serra de Enciña da Lastra, onde xa se declarou un lume a principios do mes de agosto afectando a unhas 125 ha, segundo as estimacións da Xunta (queimando uns 200 m2 dentro do Parque). Hai que destacar a repetición en zonas moi próximas como se pode apreciar no plano adxunto onde se sinalan de xeito xeral as áreas afectadas polos lumes de 2011 e 2012, así como nos datos de grandes incendios a nivel nacional en 2000 (Cuadro nº7).

Imaxe: Fotografía de agosto 2012 co lume preto do Parque Natural.

Imaxe: Traxectorias aproximadas dos lumes de 2011 e 2012.

Imaxe: Cuadro extraído do informe do Ministerio de Medio Ambiente "Los incendios forestales en España durante el año 2000"

O incendio de 2011, declarado a mediados do mes de agosto, afectou a 495 has nas inmediaciones do pobo de Sobradelo, segundo se lee na prensa do día 15 de agosto de 2011, a situación foi crítica pola proximidade das vivendas decretándose o nivel 1 de alerta na localidade. En 2012 o lume iniciouse a mediodía do venres 10 de agosto nas inmediacións do Barco de Valdeorras e Viloira tendo que desaloxar aos veciños das aldeas de Raxoá e Millarouso, no concello de O Barco de Valdeorras, e de Veiga de Cascallá, O Barrio de Cascallá, O Castelo e Vilar de Xeos-Quereño, todos no concello de Rubiá. Segundo as últimas estimacións provisionais da Xunta de Galicia a superficie afectada sitúase nas 1.600 hectáreas.

Diante desta situación e a repetición de sucesos de tal gravidade SGHN amosa a súa solidaridade coa veciñanza dos Concellos afectados (agás, obviamente, cos incendiarios e os seus encubridores); así mesmo, envía o seu apoio aos efectivos e persoas voluntarias que traballan nos labores de extinción.

 

Imaxes: Lume de agosto 2012, véxanse os helicópteros como referencia da magnitude da superficie queimada.

Agora ben, mentres a cidadanía non se implique na resolución da orixe deste problema, difícilmente chegará o momento de evitar que os incendios en Galicia, como SGHN informou na carta aberta ao Presidente da Xunta de Galicia, nos sigan costando:

  • vidas humanas
  • vivendas, bens e facendas
  • o noso patrimonio forestal
  • incalculables perdas ambientais
  • a destrucción da paisaxe de Galicia
  • a disminución da biodiversidade galega
  • millóns de euros queimados e absolutamente improductivos
  • a hipoteca do noso desenvolvemento futuro e, en fin,
  • a degradación do noso país.

Imaxes: Unha semana despois, cando o lume se apaga e o fume desaparece, nas máis de 1.600 ha calcinadas só queda unha paisaxe desoladora.

 

CARTA ABERTA AO PRESIDENTE DA XUNTA DE GALICIA

Santiago de Compostela a 5 de marzo de 2012

Sr. Presidente,

Hai máis de trinta anos que nos lumes se incide nos mesmos erros, que non se sosteñen e son difícilmente explicables.

Os incendiarios forestais lévannos costado:

  • vidas humanas
  • vivendas, bens e facendas
  • o noso patrimonio forestal
  • incalculables perdas ambientais
  • a destrucción da paisaxe de Galicia
  • a disminución da biodiversidade galega
  • millóns de euros queimados e absolutamente improductivos
  • a hipoteca do noso desenvolvemento futuro e, en fin,
  • a degradación do noso país

.... e seguen ...

Na eliminación dos incendiarios e dos incendios forestais ata agora TODOS TEÑEN FRACASADO.

Véxase a publicación de SGHN do ano 1983 cunha análise sobre o tema naquel momento ...... ¿ou trátase de agora mesmo?

Poderá apreciar que non existen moitas diferencias, pois é un problema repetido ano tras ano.

Resulta evidente que as soluccións postas en práctica foron inútiles. Toca pois buscar novos camiños e aplicar outros métodos que poidan acadar resultados positivos.

A problemática hai que afrontala coa verdade por diante. Con valentía e intelixencia para ter posibilidades de éxito.

E alguen ten que plantexar e liderar este cambio imprescindible.

.......  ¿por qué non vostede, Señor Presidente?

PDF deste voceiro.

 

Con este goberno e esta oposición o futuro do problema incendios só ten unha cor: NEGRA

SGHN PREOCUPADA POLO PERMISO PARA PASTOREO EN ZONAS QUEIMADAS

SGHN manifesta a súa inquedanza diante das opinións recollidas en Europa Press co titular “Rural.- El permiso excepcional para el pastoreo en terrenos quemados excluirá las zonas con elevado número de incendios” (http://www.europapress.es/galicia/agro-00246/noticia-rural-permiso-excepcional-pastoreo-terrenos-quemados-excluira-zonas-elevado-numero-incendios-20120418145716.html):

  • BNG e PSdeG-PSOE plantexan establecer unha excepcionalidade á prohibición do pastoreo en zonas queimadas, asi como a solicitude de axudas para o sector afectado polos incendios forestais. Para SGHN isto requeriría a concreción inequívoca de cales son as circunstancias que permitirían dita excepcionalidade e esas ayudas, partindo da determinación da orixen e causas do lume de xeito que se garanta, como mínimo, que non ten relación coa creación de pastos.
  • Nesta liña Álvarez Chao do Grupo Popular apunta que non corresponde outorgar a excepcionalidade ao Macizo Central e que “dende a data” da vaga de lumes –en outubro pasado- seguese a pastorear (actividade prohibida pola Lei 3/2007). SGHN lembra ás administracións, e neste caso ao goberno do PP, que teñen a obriga de asegurar o cumprimento da legalidade nas zonas afectadas polos incendios: Lei 4/1997, de caza de Galicia, Lei 9/2002 de ordenación urbanística e protección do medio rural de Galicia, Lei 3/2007, de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia, Decreto 88/2007 polo que se crea Catálogo Galego de Especies Ameazadas.
  • Tareixa Paz (BNG) solicita un plan permanente para a rexeneración de novos pastos mediante rozas ou queimas. Como leva dito en innumerables ocasións, SGHN reitera que, en pleno século XXI e nun pais da Unión Europea, as queimas non poden empregarse como ferramentas de traballo nin poden ser un sistema de xestión do monte e que se precisa unha planificación global e racional dos recursos naturais. Neste senso as Administracións teñen que dar exemplo e desterrar o emprego do lume como ferramenta de traballo.
  • Sonia Verdes (PsdeG-PSOE) critica pola súa banda a falla de adopción de medidas de rexeneración do Macizo Central e solicita recompensar as perdas. Á vista de que o Macizo Central Ourensano ten ardido e arde periódicamente con intensidades e superficies inmensas, SGHN opina que as Administracións non deben, baixo ningún concepto, recompensar os resultados das accións incendiarias senón que como primeira prioridade deben de evitar a “necesidade de rexenerar” establecendo as medidas necesarias para iso e rentabilizar, en beneficios de toda a poboación galega, os recursos económicos dispoñibles.

Unha vez máis apreciase que os puntos de vista dos partidos políticos sobre o tema incendios son absolutamente parciais, dependen de se están no goberno ou na oposición e non abordan o problema da única maneira posible: globalmente e dende o punto de vista social.

É urxente e necesario cumprir a lexislación, unificar posturas e marcar unha dirección clara na solución dun problema que, señoras e señores, cos partidos políticos que nos gobernan ou aspiran a facelo só ten unha cor: NEGRA.

SGHN ven de recibir resposta da parlamentaria do PP Emma Álvarez Chao coa súa intervención literal do pasado mércores 18 na Comisión do Parlamento Galego. A súa intervención é moito máis ampla e matizada do que recollían as novas de prensa ás que facía referencia o comunicado de SGHN e, polo seu interese, consideramos oportuno transcribilo íntegramente:

"Esta situación que se dá no Macizo Central ourensán non é nova nin provocada polos incendios de outubro, como se quere facer ver, senón que se vén arrastrando dende fai anos, polo tanto, non é unha situación excepcional, senón que é sistemática, polo que ao xuízo deste grupo, non procedería outorgar a excepcionalidade que recolle o artigo 43.2 da Lei 3/2007 para permitir o pastoreo nas zonas queimadas. Non se teñen acreditadas perdas de difícil reparación nin inexistencia de alternativas dentro da mesma comarca, dende a data dos incendios séguese pastoreando xa que existen moitas áreas non afectadas e des ser o caso poden negociarse novas áreas de pastoreo cos propietarios dos terreos".

Evidentemente as "áreas non afectas" as que fago referencia son as que non son afectadas polos incendios polo que entendo houbo un mal entendido sobre o que vostedes din no seu escrito. Por outro lado tamén dixen: "En relación a prohibición de pastoreo, a Sra. Verdes, asegura que esta medida non demostrou a efectividade para diminuír a incidencia de incendios, por iso, o proxecto de lei de montes que se empezará a debater no próximo pleno modifica este artigo. Di literalmente que [...]Regulamentariamente poderán preverse excepcións á prohibición establecida no punto anterior, baseadas na acreditación de perdas de difícil reparación pola prohibición ao pastoreo ou na inexistencia de alternativas ao pastoreo nas áreas afectadas por incendios forestais dentro da mesma demarcación forestal, excepto que se trate de superficies arboradas queimadas, ou superficies de parroquias incluídas en zonas declaradas como de alto risco onde, polo número de incendios forestais reiterados ou pola súa gran virulencia, precisen medidas extraordinarias de prevención de incendios e de protección dos montes fronte aos impactos producidos por eles.[...]; entendemos que deste xeito se evita o emprego do lume como método de apertura de zonas forestais para a realización de pastoreo nelas.Despois de escoitar ao Presidente da Asociación en nome me escribe, no debate do día 9 deste mes en Foro Aberto teño que afirmar que estou dacordo con moitas das cousas que alí dixo. De feito, tamén o mencionei na miña intervención:Amáis, con estas axudas que demandan, poderíase estar obtendo un beneficio indirecto polo uso do lume. Este grupo non dí que haxa unha relación entre usos gandeiros e os lumes, pero observamos con preocupación a gran afectación por incendios que teñen algunhas áreas onde o uso primordial é o do pastoreo. A verdadeira solución radica en tomar, dunha vez por todas, as medidas necesarias para chegar ao fondo desta forte actividade incendiaria e minimizala. Xa vai sendo hora de deixar de tapar os ollos para non ver !"

"Vostedes, que representan aos grupos da oposición están constantemente ao acecho para demandar medidas, case ao mesmo tempo que os delincuentes, ou neglixentes segundo vostedes, actúan. Ao fío do que estou a dicir, vou a lerlles o que recentemente dicía o presidente dunha comunidade de montes do Xurés: “A Queguas, non ven ninguén de fóra a queimar. É difícil denunciar a un veciño, pero témonos que mentalizar que estas terras son de todos e que o que lle prende lume é un terrorista”. Outro comunero, doutra Comunidade de Montes distinta dicía con moita contundencia que non hai incendio que sexa fortuíto: “Sempre hai un interese que pode ser político, persoal ou ecolóxico, pode que algunha vez se escape algunha queima, pero iso é o mínimo, os demáis son intencionados e así non hai quen faga nada”. Moito máis rotunda foi a reflexión que o Presidente da Sociedade Galega de Historia Natural fixo durante o transcurso do debate que emitiu o pasado luns día 9 o programa Foro Aberto da TVG sobre as causas dos incendios forestais. Reflexión que hoxe non vou a reproducir, pero lles invito a escoitar. Isto señorías, é a realidade crúa e dura que temos no Macizo Central, e mentras tanto non atallemos a raíz do problema, de nada serve ir poñendo remendos puntuais."

Entendo que somos coincidentes en posturas, polo que lle agradezco rectifique o comunicado que nos fixo chegar. Quedo a súa disposición para o que crea convinte. Atentamente, Asdo.- Emma Alvarez Chao Deputada Grupo Parlamentario Popular

 

OS INCENDIOS FORESTAIS EN GALICIA, OUTRA VEZ

Se ben o emprego do lume como ferramenta agrícola e gandeira era xa unha práctica “tradicional” en boa parte de Galicia, sobre todo nas serras para controlar o mato e favorecer o crecemento de pastos, o fenómeno incendiario experimentou un brusco estoupido a finais da década de 1960. Os lumes non teñen unha única causa (e moito menos a do “terrorismo” ou a dos “enemigos de Galicia”) senón moitas, orixinadas na mesma poboación galega, tanto do campo coma da cidade (SGHN, 1983).

“Todo fenómeno social de carácter conflictivo afunde profundamente as súas raíces no pasado e os incendios forestais non constitúen, nin moito menos, unha excepción... Tras todas as causas reais ou imaxinarias que se teñen formulado para explicar a alarmante realidade incendiaria, atópase a mesma cuestión de fondo. E ista non é outra que a ignorancia e o desprecio cara a natureza dunha sociedade que, vivindo de costas á terra que a sustenta, acubilla e mesmo alenta no seu seo o fenómeno incendiario e o soporta cun irresponsable estoicismo... A sorprendente pasividade coa que a sociedade galega contempla este fenómeno, tan só pode deberse a ignorancia do que realmente está a suceder e das súas consecuencias previsibles” (SGHN, 1985).

Pese ó tempo transcurrido dende o comezo da etapa virulenta dos incendios forestais, compre salientar “a inexistencia dun verdadeiro plan contra os incendios, cunha teoría estratéxica mínima que contemplara medidas globalizadoras e unha imprescindible política de planificación territorial e integración agro-forestal” e “a concentración de todas as medidas no curto prazo (extinción) ou en prácticas rutinarias reveladas como ineficaces aisladamente, por ex. a construcción de cortalumes e pistas ignorando actuacións máis complexas como a creación de áreas cortalumes” (SGHN, 1990).

“Os datos oficiais reflicten que a gravidade crónica da problemática incendiaria en Galicia acada niveles «explosivos» a partires de 1995 con máis de 10.000 incendios anuais (a metade do total para España), é dicir cun incendio por cada 2 km2 de superficie forestal, mentres que no resto de España o promedio é dun incendio por cada 25 km2 de superficie forestal (¡12 veces menos ). Cun promedio de 25-35 lumes diarios ó longo do ano, a «bomba de reloxería» da problemática incendiaria en Galicia actívase dramáticamente cada vez que pasan quince ou vinte días consecutivos sen chover (especialmente con ventos fortes e sostidos), sexa no verán, como neste ano, ou a finais de inverno e principios da primavera como en outros anos” (SGHN, 2006) Informe entregado en man á Ministra de Medio Ambiente, Cristina Narbona, perante a súa estadía en Galicia despois da vaga de lumes de agosto de 2006).

A S.G.H.N. considera que para avanzar no tratamento da problemática incendiaria precísanse, entre outras, as seguintes actuacións (SGHN, 1990; SGHN, 2006)

  1. Evitar o tratamento partidista do tema para alcanzar o consenso de todos os grupos políticos e sociais.
  2. Recoñecer a exclusiva autoría dos galegos na traxedia, única explicación ata a data baseada en feitos probados. Urxe espolear a conciencia popular fronte á máis grave destrucción do medio natural galego e aislar socialmente ós incendiarios.
  3. Incrementar o detalle dos estudios de causalidade e asignar máis medios (humanos e materiais) para a investigación e publicar os informes. De acordo coa lexislación e a proporcionalidade que se debe esperar da súa aplicación, deberían facerse públicas as sancións e os sancionados cando concurran sentencias firmes nos casos de intencionalidade.
  4. Emplegar satélites de teledetección para unha avaliación real do número de incendios e da superficie queimada cada ano. Toda a información oficial sobre número de incendios e superficies queimadas, por ano e concello, debería estar a disposición pública.
  5. Ordenar racionalmente o territorio e evitar as intervencións ambientalmente «duras» e ineficaces: o problema non se resolverá eliminando o mato, ou abrindo pistas e cortalumes, pois xa é difícil, senón imposible, atopar un só kilómetro cuadrado de Galicia sen unha ou varias pistas, estradas ou cortalumes.
  6. Implicar a todo o executivo galego e a toda a cidadanía de Galicia na resolución da problemática dos incendios forestais, que non pode ser asunto únicamente dunha Consellería.
  7. Aplicar os programas informáticos desenvolvidos conxuntamente polas Universidades galegas e o IIAG-CSIC para predecir o índice de perigo de incendio para cada zona de Galicia e optimizar os recursos de extinción.
  8. Recuperar as zonas queimadas, aplicando as medidas máis axeitadas para a revexetación, protección dos solos e minimización dos danos tras os incendios, de acordo cos estudios realizados polos centros de investigación galegos (IIAG-CSIC, CIFA-Lourizán,Departamento de Ecoloxía da USC).
  9. Facer un uso axeitado da linguaxe ó falar dos incendios: as declaracións dos responsables públicos deben ser moi mesuradas e baseadas en datos reais e non en suposicións.
  10. E tamén é preciso aprender da historia: «Sempre que o propietario non teña interese en que haxa árbores na súa facenda, non bastará toda a vixilancia do Goberno para vixilalo» (Barba y Roca, 1789). Hai que aprender a lección e investir máis en sensibilización ambiental e prevención que en extinción, para desmontar a «economía do lumeo» creada ó longo dos últimos 20 anos en torno á extinción dos incendios en Galicia

 

Coa participación da SGHN

OS INCENDIOS FORESTAIS NO PROGRAMA "FORO ABERTO"

A partires do minuto 23:45 o presidente da SGHN e tamén investigador do CSIC fala sobre os lumes forestais, no programa "Foro Aberto" que se emitiu o luns 9 de abril de 2012. A ligazón é

http://www.crtvg.es/tvg/a-carta/foro-aberto-3-temporada-09-04-2012

PRIMEIRA AVALIACIÓN DOS DANOS DO LUME NAS FRAGAS DO EUME

Segundo a información proporcionada pola Xunta de Galicia, dende onte día 2 o incendio que afecta ao Parque Natural Fragas do Eume estaría controlado, polo que esperamos que nas próximas horas se dé finalmente por extinguido. Os colectivos representados na Xunta Consultiva do Parque Natural das Fragas do Eume (Federación Ecoloxista Galega e Sociedade Galega de Historia Natural) amosamos a nosa satisfacción polo feito de que o incendio non tivese ocasionado danos persoais ou nos domicilios da veciñanza afectada. Cremos necesario facer unha primeira valoración dos danos ocasionados coa perspectiva das medida que se deberán tomar.

Diferentes integrantes dos colectivos ecoloxistas achegáronse durante o pasado domingo e o luns a algunhas das principais zonas afectadas para coñecer de primeira man como se foi desenvolvendo o incendio. Unha impresión que salientamos é que o incendio non actuou de forma homoxénea, senón que foi moito máis intenso nas zonas de repoboacións (eucaliptais e piñeirais) e zonas de monte baixo. Sorprende incluso aquí, en concreto na zona de Teixido onde se sitúa o inicio do incendio, que o lume tivese respetado franxas de xestas e toxos. En canto ás zonas de fragas, a idea xeral é que resistiron relativamente ben de xeito que arderon máis as zonas herbáceas e o mantillo do chan e se respetaron as partes altas das árbores. Nas zonas de ribeira, a humidade axudou a que non se viran afectadas e que manteñan a cobertura vexetal do chan.

Fotografía: Imaxe do Fontardión, onde se pensa que comezou o lume.

Durante esta mañá foinos posible contactar co Xefe Provincial de Conservación da Natureza e o Subdirector Xeral de Espazos Naturais e Biodiversidade para coñecer tamén a avaliación que está a facer a Xunta de Galicia. Segundo a versión oficial as hectáreas totais son 750, das cales 370 formarían parte do Parque Natural e Concretamente algo máis de 60 hectáreas corresponden a fragas. Algunhas persoas que estiveron a traballar nos labores de extinción comentan a posibilidade de que a superficie puidera achegarse ás 1.000 hectáreas, pero unha vez extinguido o incendio, é necesario facer unha valoración máis precisa. A información proporcionada pola Xunta de Galicia tamén describe o incendio como un lume moi rápido que afectou ás zonas de sotobosque, máis intensamente no concello de Monfero, e que tivo unha
afectación modera no dosel arbóreo. Si se recoñece a voracidade do incendio nos eucaliptais e rodais próximos ás vivendas. O Xefe Provincial destacou a urxencia de elaborar un plan para evitar a erosión do chan e os arrastres aos cauces, feito no que coincidimos manifestando que deben primar os criterios de persoas expertas na materia, e sempre que sexa posible, favorecer que o propio ciclo vexetal permita rexenerar o chan afectado. En canto á fauna e outro tipo de vexetación que se puidera ver afectada, a Xunta entende que aínda é cedo necesitando máis días para precisar o dano.

Os colectivos ecoloxistas manifestámoslle aos responsables de Conservación e Espazos Naturais a nosa preocupación polo baixo caudal do río Eume, do que supoñemos que a día de hoxe se segue a detraer auga para o enchido da antiga mina de As Pontes. O menor caudal en época de poucas precipitacións, pode estar a contribuir a un descenso da humidade nas Fragas do Eume o que podería ter axudado á rapidez coa que se propagou o incendio, xunto coa presencia de eucaliptais. Tamén esiximos a convocatoria urxente da Xunta Consultiva do Parque Natural das Fragas do Eume, como foro onde é necesario valorar o acontecido e as medidas que se porán en práctica.

 

Comunicado de prensa de ADEGA, SGHN e VERDEGAIA

INCENDIOS NAS FRAGAS DO EUME

Ferrol, 1 de abril de 2012

Dende ADEGA, Sociedade Galega de Historia Natural e Verdegaia queremos amosar a nosa solidaridade coa veciñanza dos Concellos de A Capela, As Pontes e Monfero que están a padecer as consecuencias directas dos incendios declarados durante a fin de semana e que afectan ao Parque Natural das Fragas do Eume e á zona de Anca. Así mesmo envíamos o noso apoio aos efectivos e persoas voluntarias que están a traballar nas labores de extinción. Sumadas unhas circunstancias meteorolóxicas desfavorables, o lume que afecta as Fragas do Eume é a consecuencia directa dunha política forestal baseada na falta de planificación e xestión forestal, así como o fomento de plantacións con especies que favorecen os incendios.

Segundo a información proporcionada pola Consellería de Medio Rural e do Mar, ata as 14 h de hoxe, 1 de abril, víronse afectadas 750 hectáreas do Parque Natural. Nesta mesma información tamén se falaba de 100 hectáreas na zona de Cabalar (A Capela), pero cremos que se trata dunha información errada xa que outro dos incendios de grandes dimensións que están a asolar a comarca producíuse na zona de Anca-As Louseiras. Varias persoas integrantes destes colectivos comprobaron que houbo un conato de incendio no lugar de Cabalar, pero sen a gravidade que lle atribúe a Xunta de Galiza.

Entre os datos que fomos coñecendo, os técnicos sinalan ata tres focos causantes do incendio que afecta ás Fragas do Eume, é dicir, trataríase dun lume intencionado que coincide no tempo e no espazo co incendio en As Louseiras e co conato de Cabalar, o que buscaría causar o maior dando posible a espazos naturais de grande importancia ecolóxica como son as fragas do río Eume e do río Belelle. A Xunta de Galiza está obrigada a poñer todos os medios e persoal necesarios para deter aquelas persoas que provoquen os incedios, pero tamén é necesario que a sociedade galega rexeite as actividades incendiarias e modifique a "cultura do lume" instaurada nas prácticas agrícolas.

No caso do parque natural, o incendio está a afectar zonas de Reserva Natural, e de maior interese ecolóxico, zonas de fragas, zona de repoboacións con especies alóctonas e zonas de mato e pasteiros.

Aínda que os responsables políticos, nomeadamente Alberto Núñez Feijoó, destacan xunto a intencionalidade do incendio, as condicións climatolóxicas de vento e escasez de humidade, ADEGA, SGHN e Verdegaia queremos salientar que as dimensións deste incendio non poden entenderse se non é tendo en conta outros factores referentes as políticas ambientais da Xunta de Galiza:

  • A declaración como Parque Natural no ano 1997 non foi suficiente para que se tomaran as medidas necesarias que garantiran a súa conservación. A día de hoxe non conta co obrigado Plan Rector de Usos e Xestión nin cun programa forestal, o que favorceu que as Fragas do Eume sufran un paulatino proceso de eucaliptización e crecemento de especies alóctonas. Un exemplo o temos nos terreos afectos polo incendio: unha das zonas calificadas como de Reserva Natural está rodeada por zonas de repoboacións (eucaliptais, piñeirias, etc.), multiplicando o risco de que o lume chegue ás zonas máis sensibles.
  • A Xunta primou en Galiza o investimento en medios de extinción en detrimento da prevención, feito que non supuxo reducir o número de conatos e incendios. As Fragas do Eume, como veñen manifestando tempo atrás técnicos da propia administración, presentan zonas prácticamente inaccesibles debido ao abandono dos montes. Cando as circunstancias climatolóxicas son moi desfavorables, coma acontece actualmente, eses medios de extinción atopan grandes dificultades á hora de loitar contra os lumes. Se a isto sumamos que nos últimos tempos os brigadistas critican a precariedade laboral e a falta de medios coa que traballan, ademáis da aposta da Xunta por reducir o persoal encargado do cuidado dos espazos naturais, atopamos unha situación de grave perigo que ameaza aos nosos montes e que nos últimos meses está a castigar duramente moitos dos nosos espazos protexidos: LIC Macizo Central, ZEPA A Limia, Reserva da Biosfera de Allariz, LIC Ancares-Courel, etc. No caso das Fragas do Eume, o chamado da Xunta de Galiza ao exército pon de manifesto a incapacidade de afrontar unha circunstancia previsible de diferentes incendios cos medios e persoal existentes.
  • Queremos facer un chamado de atención sobre o réxime hídrico do río Eume, moi afectado pola detracción de auga para o enchido do oco da mina de As Pontes. Descoñecemos, debido á falta de información proporcionada por Augas de Galiza, se o proceso de enchido está a cumprir co obrigado caudal ecolóxico nun momento de seca como o actual. O menor caudal do río Eume podería estar a reducir a evapotranspiración, contribuindo a unha menor humidade no ambiente e a un maior risco de incendio en espazos que, como as fragas, soen verse pouco afectadas polos lunes gracias ao seu elevado nivel de humidade.

Perante a gravidade dos acontecementos, os colectivos asinantes esiximos a convocatoria urxente da Xunta Consultiva do Parque Natural Fragas do Eume como primeiro paso para elaborar un plano a través do cal se avalíen os danos sufridos e se establezan as medidas de restauración dos espazos e a dotación económica axeitada. Do mesmo xeito, consideramos imprescindible a convocatoria do Consello Forestal e do Consello Galego de Medio Ambiente.

 

Comunicado de SGHN

MORTE DUN BRIGADISTA NO INCENDIO DE CASTRELO DO VAL

Santiago de Compostela, a 28 de marzo de 2012

SGHN sinte como propio o falecemento de D. Higinio López Vivas, brigadista morto onte en acto de servicio no incendio de Castrelo do Val e o manifesta públicamente, acompañando na súa dór á familia, aos compañeiros máis próximos e a todos os brigadistas que arriscan as súas vidas, en condicións extremas, en defensa do noso medio natural e o que representa de vida.

Dende SGHN desexamos trasmitirlles a todos eles o noso pesar, e ás autoridades unha petición de esforzo para que identifiquen ao incendiario/a responsable da traxedia e responda polo seu homicidio.

 

VAGA DE LUMES NA ZEPA DE PENA TREVINCA

Á vista dos lumes coñecidos e producidos na zona de influencia da ZEPA de Pena Trevinca [320 ha en Vilanova e Ponte (La Región, 12-03-2012); 20 ha en Soutadoiro (La Opinión, 27-02-2012); 198 ha na Parroquia de Soutadoiro (Europapres, 13-03-2012)] e ao amparo da lexislación europea (Directiva 2003/4/CE), española (Ley 38/1995; Ley 27/2006) e galega (Lei 1/1995) que regulan o dereito de acceso á información sobre o medio ambiente, o 13-03-2012 a SGHN solicitou á Consellería do Medio Rural e do Mar (PDF):

  • Información detallada sobre os lumes producidos na zona de influencia da ZEPA de Pena Trevinca e nos seus concellos limítrofes no periodo entre 01-01-2012 e 12-03-2012, ambolos dous incluídos: Localización, Superficie afectada, Superficie afectada da ZEPA, Autoría e Motivo.
  • Información sobre o número de queimas autorizadas nos concellos especificados no mesmo periodo.
  • Información sobre o número e localización das queimas controladas efectuadas.
  • Coñecer as medidas específicas adoptadas pola Consellería do Medio Rural e do Mar para protexer a ZEPA de Pena Trevinca.
  • Coñecer as medidas concretas da Consellería do Medio Rural e do Mar para asegurar o cumprimento da legalidade nas zonas afectadas polo lume:
    • Lei 4/1997, de caza de Galicia.
    • Lei 9/2002 de ordenación urbanística e protección do medio rural de Galicia.
    • Lei 3/2007, de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia.
    • Decreto 88/2007 polo que se crea Catálogo Galego de Especies Ameazadas.

 

Se as LEIS non se cumplen nunca rematarán os INCENDIOS

Diante da insatisfactoria resposta á petición de SGHN por parte da Dirección Xeral de Conservación da Natureza no seu comunicado de prensa do pasado venres, SGHN ven de solicitar ao Conselleiro de Medio Rural (ver PDF) información das medidas que, no exercicio das súas competencias e obrigas legais, puxo en marcha a súa Consellería para:

  1. O control, vixiancia e seguemento das zonas afectadas a fin de asegurar o cumprimento da Lei 3/2007, de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia, e a Lei 4/1997, de caza de Galicia.
  2. Garantir a salvagarda da biodiversidade nos terreos queimados e os colindantes con eles, con especial referencia ás especies incluidas no Catálogo Galego de Especies Ameazadas (Decreto 88/2007) e aos espazos naturais con figuras de protección autonómicas, estatais ou internacionais.
Na mesma liña, SGHN solicitou tamén información ao Conselleiro de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas (ver PDF) sobre as medidas que, no exercicio das súas competencias e obrigas legais, puxo en marcha a súa Consellería para o control, vixiancia e seguemento das zonas queimadas a fin de asegurar o cumplimento da Lei 9/2002. de ordenación urbanística e protección do medio rural de Galicia, que establece que "Non se poderá clasificar ou reclasificar como solo urbanizable o solo rústico que sufrise os efectos dun incendio forestal a partir da entrada en vigor desta lei ou nos cinco anos anteriores a ela, agás autorización expresa do Consello da Xunta de Galicia e na forma que regulamentariamente se determine" (artigo 95.1).

 

SGHN solicita información á Consellería de Medio Rural

PASTOREO E ARADURA DE ZONAS QUEIMADAS

A Lei 3/2007, de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia, establece que:

  1. “A aradura de calquera terreo forestal para a implantación de cultivos agrícolas ou pasteiros exixirá a obtención de autorización administrativa por parte da consellaría competente en materia forestal nos termos que se establezan regulamentariamente. Cando se producise un incendio forestal nos tres anos anteriores á solicitude, a autorización concederase de forma excepcional atendendo as circunstancias especiais que se determinen regulamentariamente” (artigo 40).
  2. “Con carácter xeral, prohíbese o pastoreo en todos os terreos forestais que resulten afectados por incendios forestais, nun prazo mínimo de dous anos a partir da data en que se produza o lume e ata que as axeitadas condicións de restauración da masa arborada o permitan. Neste caso, precisarase de autorización administrativa nos termos que se establezan para o efecto” (artigo 43.1) e que “Regulamentariamente poderán preverse excepcións á prohibición establecida na alínea anterior, baseadas na acreditación de perdas de difícil reparación pola prohibición ao pastoreo ou na inexistencia de alternativas ao pastoreo nas áreas afectadas por incendios forestais dentro da mesma comarca” (artigo 43.2).

Polo devandito, ó abeiro da lexislación europea (Directiva 2003/4/CE), española (Lei 38/1995 e Lei 27/2006) e galega (Lei 1/1995) que regulan o dereito de acceso á información sobre o medio ambiente e despois da vaga de lumes do outono de 2011, SGHN ven de solicitar á Dirección Xeral de Produción Agropecuaria (Consellería de Medio Rural, ver PDF) información das medidas que no exercicio das súas competencias e obrigas legais puxo en marcha para o control, vixiancia e seguemento das zonas afectadas a fin de asegurar o cumprimento da Lei 3/2007.

 

SGHN PIDE A SUSPENSIÓN DA TEMPADA DE CAZA NAS ZONAS QUEIMADAS

Galicia padece na actualidade unha situación extraordinaria como consecuencia da sequía e a vaga de incendios forestais no outono de 2011, principalmente na provincia de Ourense, na de Lugo e no sur de Pontevedra.

A Lei 4/1997, de caza de Galicia, establece que “queda prohibido cazar en tempo e lugares nos que, como consecuencia de incendios, epizootias, envelenamentos, inundacións, secas ou outras causas, os animais se ven privados dos seus hábitats e das súas facultades normais de defensa e obrigados a concentrarse en determinados lugares” (artigo 34.1.3). Asi mesmo, a Lei 3/2007, de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia, establece que “Os aproveitamentos e a repoboación cinexética en terreos queimados quedan prohibidos durante un período de tres anos desde a data do lume, agás autorización expresa da dirección xeral competente en materia cinexética, logo de informe favorable da consellaría competente en materia forestal” (artigo 44.1).

Por todo o devandito, SGHN ven de soliciatar ao Director Xeral de Conservación da Natureza (Consellería de Medio Rural) (ver PDF):

  • Que, en exercicio das súas competencias e obrigas legais, proceda a suspender a tempada de caza, con carácter inmediato e a todos os efectos, nos TECOR afectados por incendios forestais este ano. Alomenos no caso de grandes lumes, dita suspensión da tempada de caza debera extenderse aos TECOR limítrofes non afectados polo lume nos que os animais véranse obrigados a concentrarse como atinadamente sinala o artigo 34.1.3 da Lei 4/1997.
  • Que manteña informada a SGHN de cantas decisións e actuacións adopte ao respecto.

Fotografía: Imaxe dun gran incendio no Macizo Central ourensán.

 

“Non agardes resultados diferentes se sempre fas o mesmo”

COMUNICADO DA SGHN SOBRE A VAGA DE INCENDIOS FORESTAIS DE OUTONO-2011

A falta de medios, ou o exceso, é unha circunstancia, máis non é o problema.

A política forestal poderá, ou non, ser un agravante, máis non é o problema.

O monte, o matorral, o arborado son a vida, nunca poden ser o problema.

O problema real dos incendios forestais en Galicia son os galegos/galegas que prenden o lume, por qué o prenden e por qué lles resulta tan fácil facelo impunemente.

A estas preguntas son ás que teñen que responder os nosos dirixentes: os que gobernan agora, os que o fixeron antes e os que aspiran a gobernarnos. Déixense de palabras e póñanse a traballar na realidade.

E “non agarden resultados diferentes se sempre fan o mesmo”, pois xa van 22 anos de extinción, extinción, extinción, obtendo o mesmo resultado: unha presión incendiaria insoportable e (case) constante, polo que en canto se dan as condicións climatolóxicas propicias hai unha vaga de incendios incontrolable por moitos medios e cartos que se destinen.

A solución dos incendios do vindeiro ano pasa por comezar a evitalos hoxe: prevención si, educación tamén, e sobre todo, medidas efectivas contra os incendiarios/incendiarias, xa que as actuais está suficientemente demostrado que non sirven.

Polas características dos lumes e a orografía das zonas afectadas pola vaga de incendios de outubro-2011, é moi probable que a situación dos terreos queimados a vindeira primavera sexa moi semellante á desta imaxe tomada en maio de 2011 na zona arrasada polo incendio de Camba (Laza, Ourense) en setembro-2010: a devastación provocada polo lume deu paso a unha erosión escalofriante en outono-inverno.

 

INCENDIO FORESTAL DE ARCUCELOS-VENCES (OURENSE)

URXE APLICAR MEDIDAS PARA PROTEXER O LIC "ES1130005 Río Támega"

O incendio forestal que a primeiros de outubro 2011 afectou a terreos entre Arcucelos (Laza) e Vences (Monterrei), na provincia de Ourense, ademais de provocar a morte dunha persoa nas labouras de extinción, calcinou 382 ha cunha pendente media do 39,6 % (equivalente a subir un edificio de 15 plantas nunha distancia dun campo de fútbol) polo que o risco de graves fenómenos erosivos é moi importante, máis aínda ao considerar que:

  • Perto de tres cuartas partes (272 ha; un 71,1 %) ten pendentes superiores ao 30 %.
  • Case a metade (182 ha; un 47,6 %) ten pendentes superiores ao 40 %.
  • Case a cuarta parte (95 ha; un 24,9 %) ten pendentes superiores ao 50 %.
  • Máis de 42 ha (un 11,1% do total) ten pendentes maiores do 60 %, que chegan a ser de ata o 80-90 %.
  • As características da vexetación queimada, composta maioritariamente por matogueiras de uces e carqueixas, e a intensidade do lume indican unha forte susceptibilidade aos fenómenos erosivos.

No seu bordo leste, o perímetro da área queimada atópase en promedio a menos de 600 m (rango entre 75 e 977 m) do cauce do río Támega, é dicir, do LIC ES1130005 Río Támega, no que desembocan directamente dous cursos de auga estacionais, os regatos de Fervenza e Rebordallo, que nacen na zona queimada. Compre salientar que un 44% da superficie do LIC Río Támega está constituído polo hábitat de conservación prioritaria na Unión Europea "91E0 Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior". (Directiva 92/43/CEE), e que neste espazo natural está documentada a presencia de dous moluscos considerados "vulnerables" polo Catálogo Galego de Especies Ameazadas (Decreto 88/2007): a babosa terrestre Geomalacus maculosus e o mexilón de río Anodonta cygnea, especie esta última moi sensible á degradación da calidade das augas.

Por todas estas razóns, SGHN ven de solicitar á Consellería de Medio Rural (PDF) e á Confederación Hidrográfica do Duero (do que o Támega é afluente, PDF) que adopten, coordinadamente e coa máxima urxencia, todas as medidas posibles de conservación dos solos e protección hidrolóxico-forestal na área queimada para minimizar o seu deterioro post-incendio así como as afeccións ao LIC ES 1130005 Río Támega por arrastres de cinzas e sedimentos, especialmente no referente a calidade das augas e conservación dos hábitats de conservación prioritaria na Unión Europea.

Imaxes (elaboración propia): Perímetro do lume (esquerda) delimitado sobre unha ortofoto obtida do SIGPAC (Ministerio de Medio Ambiente e Medio Rural e Mariño) e mapa de pendentes da zona queimada (dereita).

 

INCENDIOS FORESTAIS, TAMÉN DRAMAS HUMÁNS

O 02-10-2011 finou D. Íñigo Zubiaga Pagadigorria o estrelarse a súa avioneta cando colaboraba na extinción dun incendio forestal entre Arcucelos (Laza) e Vences (Monterrei) na provincia de Ourense.

O 04-10-2011 traballadores dos Servizos Forestais de Ourense concentráronse na cidade en memoria do finado. No acto deron lectura a un manifesto cós seus puntos de vista sobre a problemática incendiaria.

Ante a súa solicitude de darlle publicidade e por solidariedade con Íñigo e coas persoas que día a día loitan contra os lumes forestais, arriscando a súas vidas, incluímos o manifesto nesta páxina web de SGHN.

 

INCENDIOS FORESTAIS 2011: BEN, PERO NON TANTO

A petición de La Voz de Galicia (http://www.lavozdegalicia.es/galicia/2011/09/28/0003_201109G28P4993.htm), o Presidente da SGHN fixo unha avaliación "de urxencia" das cifras de incendios forestais feitas públicas onte no Parlamento Galego polo Conselleiro de Medio Rural, que se transcribe deseguido. Dita análise refírese exclusivamente aos datos de número de incendios e superficie queimada.

"Toda reducción das cifras anuais de incendios forestais e superficie queimada é unha boa nova para a natureza galega. Xa que logo, as cifras adiantadas polo Conselleiro de Medio Rural son unha boa nova. Pero, para non caer nun optimismo infundado, compre analizalas con rigor.

Así, é preciso salientar que os 4.365 incendios dan un promedio de 16 diarios e 21 por cada 100 km2 de superficie forestal e que as 12.702 ha queimadas (máis de 16.000 campos de fútbol!) supoñen a perda dun 0,6% da superficie forestal nun só ano. Ademais, as cifras facilitadas exclúen os “conatos” (lumes menores de 1 ha) e as queimas autorizadas (250.000 ao ano), polo que a superficie realmente queimada é maior.

E iso admitindo que os datos oficiais fosen reais. Analizemos un só dato concreto. O Conselleiro afirma que 2011 é o único do último decenio sen un gran incendio (máis de 500 ha). A resposta oficial recibida por SGHN sobre o provocado pola queima controlada do 8 de abril en Bande e Verea (Ourense) sinala 475 ha, pero a planimetría do croquis do incendio supera as 500 ha."